Boswachter zijn, wie wil dat niet? De hele dag buiten, tussen de planten en dieren, en zorgen dat mensen en de natuur in harmonie leven. Maar zo leuk is het in het echt vast niet. Boswachter Jenny van Leeuwen: “Jawel! Met mensen in de natuur werken, daar word ik zo blij van. Ik zie dat iedereen enthousiast kan worden over de natuur. We maken het met zijn allen mooier, en dat ik al dat moois kan delen met het publiek, maakt het werk voor mij heel bijzonder!”

Jenny van Leeuwen. Foto: Ernst Dirksen

Buiten voel je je beter

“Natuur zorgt voor schoon drinkwater, insecten zorgen voor bestuiving en dus ons voedsel en een groene omgeving is belangrijk voor ons welzijn; mensen voelen zich beter als ze veel buiten zijn. Wij zijn als mens helemaal afhankelijk van de natuur, maar we realiseren ons dat soms te weinig of we doen er te weinig aan. Ik zie het als mijn rol als boswachter om dat bij mensen tussen de oren te krijgen. Uiteindelijk zijn we op langere termijn meer gebaat bij een goede kwaliteit van de natuur dan wat er op onze bankrekening staat. Dit moeten we met elkaar verwezenlijken.”

Ieder gebied zijn eigen karakter

Jenny werkt in tien natuurgebieden, de meeste daarvan liggen in het Land van Wijk & Wouden. Jenny: “Ze zijn allemaal verschillend. Ze hebben uiteraard allemaal een belangrijke natuurwaarde, maar sommige kunnen tegelijkertijd ook een belangrijke waarde hebben voor bewoners en bezoekers in het gebied. Voor omwonenden zijn bijvoorbeeld de bosjes dicht bij huis belangrijk, hoe klein ook: daar kunnen ze een wandeling maken, tot rust komen en de hond uitlaten. Voor vogelliefhebbers en pachters zijn juist de meer open gebieden van belang: daar vinden weidevogels hun rust-, broed- en verblijfplaats. In het bosje bij het Spookverlaat in Hazerswoude kun je lekker buiten als vrijwilliger aan het werk met en in het Zaanse Rietveld kunnen kinderen hun diploma voor hulpboswachter halen.”

De Wilck: natuurgebied van Europees belang

“Er is één natuurgebied in het Land van Wijk & Wouden waar ik extra trots op ben, en dat is De Wilck. Door haar Natura 2000 status voor de doelsoorten smient en kleine zwaan is het gebied van Europees belang en uiteraard ook voor de uiterst bedreigde weidevogels, zoals de grutto en de veldleeuwerik.” De Wilck ligt op de grens van Zoeterwoude en Hazerswoude en bestaat uit vochtige en natte bloemrijke graslanden, middenin het open agrarisch veenweidelandschap. De Slingerwetering die door het gebied loopt, maakte vroeger deel uit van de loop van een eertijds uit het hoogveen ontspringend veenstroompje de Wilck.

Om de vogels te beschermen mag je er als bezoeker niet vrij doorheen wandelen, maar er is een kade langs het gebied. Vanaf de kade heb je een prachtig uitzicht over de Wilck. Ook kun je de vogels bekijken vanaf twee kijkschermen, en als je in de buurt wil wandelen kan je een geschikte route uitzoeken.

De kleine zwaan

In de Wilck verwacht Jenny in de winter de kleine zwaan. Die overwintert in Nederland. Jenny: “De zwanen overnachten op het water en vliegen in de schemer, naar graslanden om te foerageren. Het is een prachtige ervaring om ze te horen opstijgen na de nacht. Eerst is het stil, dan zie knikkende zwanenkoppen, zo van: het lijkt nu wel eens tijd om te gaan. Dan hoor je een klein beetje getrompetter en dat wordt een steeds luider kabaal en dan inééns stijgen ze massaal met elkaar op.”

 

Jaarrond een vogelparadijs

Het hele jaar is het een komen en gaan van bijzondere vogels in de Wilck. Jenny: “ ’s Winters vind je in de Wilck wintergasten; duizenden vogels overwinteren hier: wulpen, kleine zwanen, goudplevieren en smienten. Eind februari komen de eerste weidevogels zoals grutto’s, veldleeuweriken, kieviten, scholeksters. Ze hebben net een lange trektocht achter de rug, sommigen komen helemaal uit Afrika, meestal via Portugal of Spanje. Ze rusten uit waar ze maar kunnen op de plassen, zoals in het Zaanse Rietveld en hier in de Wilck. Bij de plas vetten ze op en vormen ze ook paartjes. Dan gaan ze verder naar de graslanden om te broeden.”

Het broedseizoen in De Wilck loopt van maart tot half juli. “De eieren worden gelegd, kuikentjes worden geboren en groeien in rap tempo op tot vliegvlugge pubers. De zomermaanden zijn wat rustiger maar zie je bijvoorbeeld wel zilverreigers, visdieven, lepelaars, aalscholvers en allerlei rietvogels. In september en oktober komt de najaarstrek. Duizenden vogels komen eerst even in de Wilck uitrusten voor ze verder naar het zuiden trekken. Dan zie je hier spreeuwen, kemphanen, vinken, plevieren, ganzen, kieviten, enzovoorts.”

Gruttos in de Wilck

Gruttos in de Wilck

Beheer met boeren

De boswachters doen het beheer van het gebied niet alleen. Ze werken samen met boeren die in De Wilck grasland pachten en hun vee inzetten om te zorgen voor extensieve begrazing en bijvoorbeeld hooien. “Tegelijkertijd is door de intensieve landbouw op de omliggende percelen buiten de Wilck minder ruimte voor de vogels, dat vind ik heel jammer. De boeren hanteren een laag grondwaterpeil nodig zodat de machines jaarrond het land op kunnen, maar door die hardere bodem kunnen weidevogels minder makkelijk voedsel vergaren. Ook is de variatie in grassen op intensief boerenland klein, waardoor het aantal insecten en de kwaliteit van het bodemleven miniem is: voor weidevogels is hier nauwelijks voedsel te vinden. In en om De Wilck merk je goed het verschil tussen natuurlijk grasland en de gebieden mét intensieve landbouw. Op de natuurlijke graslanden van de Wilck zitten nog honderden broedparen vogels, daaromheen is het leeg en stil in het voorjaar.”

Wat kan de boer doen?

Kan dat dan niet samen gaan? “Er zijn boeren die minder intensieve landbouw voeren en wat voor de natuur doen, maar dat vraagt om een andere soort bedrijfsvoering”, zegt Jenny. “Als consument kan je daar je steentje aan bijdragen: “kies voor eerlijke producten waarop de goede keurmerken staan, zoals biologische melk en weidevogelmelk. En als je bij de boer aan huis koopt, kan je best vragen wat hij of zij allemaal doet voor de vogels! Stelt hij maaien uit, zijn er plas-drasgebiedjes, heeft hij natuurvriendelijke oevers, een hoog waterpeil? Als de boeren een eerlijke prijs krijgen voor hun producten, kunnen ze ook beter voor het landschap zorgen. Gelukkig is er nu veel meer erkenning in de maatschappij en de politiek voor het feit dat er meer voor de natuur en het landschap moet worden gedaan.”

Schotse Hooglanders

Niet schrikken: Het zijn Schotse Hooglanders!