Pal naast de woonwijk Roomburg rijst een enorme vierkante wal op met cipressen rondom en vier paar wachttorens. Daar ligt archeologisch park Matilo. Een herinnering aan het indrukwekkende Romeins fort dat er bijna tweeduizend jaar geleden stond. Claudia Thunnissen is cultuur- en kunsthistorica en vertelt ons over de Romeinse geschiedenis van het Land van Wijk & Wouden. “Heel lang wist niemand van het bestaan van het fort af. Af en toe vond iemand een Romeinse munt in de grond, of stenen. Voor de bouw van Kasteel Duivenvoorde zijn sommige van deze stenen zelfs gebruikt, hier en daar zie je in de muren stenen met een Romeins wapen erop. Tuinders in de streek moesten hun ploeg omhoog schuiven anders zouden ze op steen terechtkomen. Pas in 1912 realiseerden onderzoekers dat hier wel eens een Romeins fort, een castellum, kon liggen!”

Een reconstructietekening van het Romeinse fort Matilo, op de kruising van de Oude Rijn en het kanaal van Corbulo.

De oude grensweg

Het castellum Matilo is onderdeel van iets veel groters: de Limes, de oude Romeinse grensweg. Die liep langs grote rivieren: de Donau en de Oude Rijn, van het Zwarte Zee-gebied tot aan Katwijk en verder tot in Engeland. Bijna alle transport ging in die tijd over het water, daarom zijn die rivieren zo belangrijk. Matilo ligt bovendien op de kruising van het Kanaal van Corbulo en de Oude Rijn. Het kanaal van Corbulo verbond de Oude Rijn met de Maas en was daarmee heel belangrijk voor noord-zuid verkeer, bijvoorbeeld naar Forum Hadriani: het oude Voorburg.

De Nederlandse Limes. Uit: Limes-wiki

Goed bewaakt

De Nederlandse forten waren zwaarder en sterker gebouwd dan in andere delen van Europa. “De Germanen in Nederland waren geen lieverdjes en gewend aan veel water en zware omstandigheden. Ze vielen de Romeinse transporten over de Oude Rijn vanaf kleine riviertjes aan. Om de transporten te beschermen zijn daarom in heel Nederland langs de Limes zware forten gebouwd, dicht op het water. Er stonden meerdere soldatenbarakken in.”

Wie nu het archeologisch park bezoekt kan zien hoe het fort eronder ongeveer in elkaar steekt. “Rondom de hoge vestingwal zijn nog twee droge grachten aangelegd. In het park nu zijn ze nog geen halve meter diep, maar in werkelijkheid waren die wel een meter of twee diep. Er werden braamstruiken of een ander ondoordringbaar gewas geplant om te zorgen dat je alleen via de hoofdweg, de Limes, het fort kon betreden.”

Onder de grond ligt het fort te wachten… Foto: Buro JP

Gordonmasker en vloektablet

Bij het bouwen van de woonwijk Roomburg achter het fort zijn vroeger wel opgravingen gedaan. Er is een Vicus opgegraven, een kampdorp. “Daar zijn een aantal bijzondere dingen gevonden, zoals het Gordonmasker en, mijn favoriete vondst, een vloektablet. Daar werden de namen ingekrast van mensen die vervloekt werden. In Nederland zijn maar twee complete vloektabletten gevonden.”

Claudia Thunnissen. Foto: Ayman a Ghoujal

UNESCO Werelderfgoed

Thunnissen: “Er zijn heel veel initiatieven in en rond het Park Matilo, en in de toekomst zouden we die nog meer één geheel willen maken als belangrijke schakel op de oude Romeinse grensweg. Zo brengen we de bijzondere geschiedenis van de streek onder de aandacht. De Oude Rijn wordt zoveel in ons dagelijks leven gebruikt, dat we vergeten dat het een geschiedenis heeft die heel ver terug in de tijd dateert. De Europese Limes hoort, net als de Muur van Hadrianus, op de UNESCO lijst van werelderfgoed!”