Met de kudde meehollen

De bruinverbrande schaapherder Elzo Hoexum kent het Land van Wijk & Wouden op zijn duimpje. Hij wandelt er al negen jaar kriskras doorheen, samen met zijn honden, achter de kudde Kempische heideschapen aan. Elzo: “We lopen overal heen, ’s ochtends is het hollen achter de schapen en daarna – als ze moe zijn na een kilometer of twee – rustig wandelend.” De plekken waar de schapen naartoe gaan zijn bermen, landjes en taluds waar gemaaid moet worden. De locaties waar de dieren mogen grazen, zetten we af met schrikdraad en daar blijven ze dan één of meerdere dagen staan, afhankelijk van de wensen voor het beheer. Ik vervoer mijn dieren nooit in een vrachtwagen; we lopen alles!

Foto: Ayman Ghoujal

Levende grasmaaier

Een kudde schapen is als een levende grasmaaier. De schapen van Elzo zorgen, al snackend en grazend, voor het beheer van de bermen en verbeteren met hun werk de soortenrijkdom. Elzo: “Waar de schapen grazen, wordt de grond meer voedselarm, die verschraalt. Ze eten in feite meer dan dat ze uitpoepen. En met een schralere bodem kunnen er meer soorten dieren en planten leven. Je krijgt daardoor minder gras en meer bloemen. In Leiderdorp, Noordwijk en Voorschoten zijn er op het land dat ik met mijn schapen beheer zelfs orchideeën gaan groeien! Er is een goede kans dat de zaden van die orchideeën zijn meegenomen in de vacht en ontlasting van mijn schapen en in ieder geval heeft hun grazen een bijdrage geleverd.”

Plaagplanten aanpakken

Behalve als grasmaaier, worden mijn schapen ook wel ingezet om ongewenste planten aan te pakken, zoals bijvoorbeeld grote berenklauw. Dat is een grote woekeraar die lelijke brandwonden kan geven aan voorbijgangers die hem aanraken. Mijn schapen zijn er dol op. Ook op Japanse duizendknoop trouwens.

Foto: Elzo Hoexum

Herder met een groen hart

Elzo wijst op de slootkant naast het landje waar zijn schapen grazen. “Zie je die zwarte grond? Dat is het werk van een klepelmaaier, een machine die de begroeiing tot op de bodem fijnhakt. De grond is er dood, er blijft niks over! De zon brandt op deze kale grond, daar leeft voorlopig niks meer.

Als ik mijn schapen hier mocht laten grazen zou het er heel anders uit zien. Niet zo strak allemaal, ik kan het niet zo kort en strak bereiken als een grasmaaier, maar dat is ook niet mijn doel. Juist die kleine onregelmatigheden zorgen voor allerlei leefgebiedjes en leven in de brouwerij. Je zou veel meer bijen en vlinders zien vliegen hier.

Foto: Ayman Ghoujal

Meedenken over het beheer

Ik vind het leuk om over het ecologisch beheer mee te denken, hoe ik met het beheer met mijn schapen zo veel mogelijk soortendiversiteit kan creëren in de bermen. Doordat ik veel buiten in het veld ben, kan ik een oogje houden op hoe de bermen in de regio zich ontwikkelen en daar zou ik over kunnen adviseren naar de gemeenten. Hier wordt nog niet genoeg gebruik van gemaakt, helaas!”

De rondtrekkende schapen doen dus hartstikke nuttig werk. Ze doen het werk dat maaimachines doen, maar dan met de plus dat Elzo kennis heeft van ecologisch beheer en terreinbeheerders kan ondersteunen met het goed implementeren van de kudde, aangestuurd door hemzelf. En nog een voordeel: het maaisel hoeft niet later nog opgehaald te worden. Oh ja, en schapen hebben geen problemen met steile kanten.

Foto: Marijke Langeveld

Anders dan vroeger

Schapen hoeden is een heel oud beroep. Maar er is wel wat veranderd. “Hoe ik mijn schapen nu inzet is totaal anders dan hoe dat vroeger ging. Toen was er nog een mesttekort, en werden de schapen gebruikt om mest te “verzamelen”: ’s avonds gingen de schapen naar een stal, waar hun ontlasting bij elkaar kwam, en die werd weer op de weiden en akkers gebracht. Ook maakten kinderen deel uit van dit werk, en de wol en het lamsvlees leverde een stuk meer op dan dat het nu doet. Zeker de wol; ik betaal nu meer aan de schaapscheerder dan dat de wol oplevert. Terwijl het zo’n prachtig product is.

Tegelijkertijd denk ik dat de herders in vroeger tijden niet door hadden wat hun werk voor positieve invloed had op de omgeving. Ecologisch beheer is iets van deze tijd.”

 

Een mooi plaatje

Elzo en zijn schapen zijn een aanwinst voor het Land van Wijk & Wouden. Ze spelen niet alleen een ecologische rol, maar ook een sociale. “Ik hoor vaak van mensen: oh, wat een mooi plaatje!”, vertelt Elzo. “Het is fijn te merken dat mensen het zo waarderen.

“Mensen komen aan het eind van de dag een praatje maken, sommigen leggen al hun lief en leed bij mij. Ik denk dat een schaapherder voor de mensen toegankelijker is dan een wijkagent in uniform.”

Foto: Ayman Ghoujal

 

Waar kan je de schapen zien?

Het werk van de schapen zie je overal in het Land van Wijk & Wouden, zodra je de polder in wandelt of fietst. De harde werkers zelf kun je ook zien, maar die zitten nooit stil. De kudde wandelt langs allerlei plekken, om te weten waar ze zijn volg je @Schapenaanhetwerk op Facebook. Je kunt Elzo helpen door de wol van zijn schapen te kopen of door je als vrijwilliger aan te melden! Stuur ‘m een mailtje voor meer info.